Ο Δήμος Ηρακλείου ανακοινώνει την ολοκλήρωση του Προγράμματος «Στέγαση και Εργασία για τους αστέγους ΙΙ» του Δήμου Ηρακλείου με τίτλο «ΕΠΑΝΕΝΤΑΞΗ ΙΙ» (Κωδικός ΣΕ-11).

Το πρόγραμμα για τον Δήμο Ηρακλείου προέβλεπε την χρηματοδότηση:

(α) για στέγαση έως 20  νοικοκυριών (10 μονομελών, 2 διμελών και 8 πολυμελών νοικοκυριών) για διάστημα έως 24 μήνες,

(β) για ένταξη στην εργασία του 20% των ικανών προς εργασία ωφελούμενων του προγράμματος για διάστημα έως 12 μήνες και

(δ) για ένταξη σε προγράμματα κατάρτισης του 10% των ικανών προς εργασία ωφελούμενων του προγράμματος.

Το πρόγραμμα υλοποιήθηκε με γνώμονα την ολιστική παρέμβαση και την υποστήριξη ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, εστιάζοντας στο τρίπτυχο: στεγαστική αποκατάσταση, εργασιακή ενσωμάτωση και ψυχοκοινωνική ενδυνάμωση.

 Σκοπός του προγράμματος:

• μείωση του φαινομένου της έλλειψης στέγης (δημιουργία πλέγματος υποστηρικτικών ενεργειών υπέρ των αστέγων και των προσώπων, τα οποία έχουν επισφαλή πρόσβαση σε επαρκή κατοικία)
• μετάβαση σε επαρκείς αυτόνομες μορφές διαβίωσης
• ψυχοκοινωνική υποστήριξη - Συμβουλευτική – Ενημέρωση – Πληροφόρηση
• διασύνδεση ωφελουμένων με αρμόδιες υπηρεσίες

Οι υπηρεσίες που παρασχέθηκαν στους ωφελούμενους του Σχεδίου ήταν:

• Στέγαση (κάλυψη ενοικίου) για 24 μήνες
• Κάλυψη δαπανών οικοσκευής και δαπανών κοινής ωφελείας  
• Κάλυψη δαπανών εργασιακής ένταξης  (μισθός, εργοδοτικές εισφορές, ασφαλιστικές εισφορές ή/και υποστήριξη στη σύσταση κοινωνικής επιχείρησης) για 12 μήνες
• Κάλυψη δαπανών επιμόρφωσης/κατάρτισης με σκοπό την απόκτηση νέων επαγγελματικών δεξιοτήτων
• Ψυχοκοινωνική υποστήριξη - Συμβουλευτική – Ενημέρωση - Πληροφόρηση
• Διασύνδεση με αρμόδιες υπηρεσίες

Αποτελέσματα αναφορικά με την στεγαστική αποκατάσταση

Από το αρχικό δείγμα των 24 εγκεκριμένων νοικοκυριών (45 ωφελούμενοι), το πρόγραμμα ολοκλήρωσε την στέγαση και υποστήριξη 17 νοικοκυριών, που αντιστοιχούσαν σε 30 ωφελούμενους/ες, μέλη μεμονωμένων, διμελών και πολυμελών νοικοκυριών.

Μετά τη λήξη του προγράμματος για τον κάθε ωφελούμενο, υπάρχει πρόβλεψη για συνέχεια της επιδότησης της στέγασής τους για τους επόμενους 12 + 12 μήνες. Συγκεκριμένα: σύμφωνα με το άρθρο 15 παρ.9 του ν. 4756/2020 (235 Α΄) οι ωφελούμενοι του προγράμματος οι οποίοι, μετά τη λήξη του δικαιώματός τους, απεντάσσονται από το πρόγραμμα, δικαιούνται να λάβουν το Επίδομα Στέγασης του άρθρου 3 του ν. 4472/2017 (Α΄ 74). Το ποσό του Επιδόματος Στέγασης ισούται με το 75% της επιδότησης ενοικίου, σύμφωνα με τα όρια που καθορίζονται στην παρ. 1Α του άρθρου 7 της αριθμ. 42815/2021 Κ.Υ.Α. (2788 Β΄)

Η μεθοδολογία εντοπισμού κατοικιών προς ενοικίαση βασίστηκε σε πολυεπίπεδη έρευνα αγοράς, τόσο από το Δήμο Ηρακλείου, όσο και από τους ίδιους τους ωφελούμενους του προγράμματος, ωστόσο η υλοποίηση ήρθε αντιμέτωπη με σημαντικές διαρθρωτικές προκλήσεις, όπως:

• Στενότητα Προσφοράς: Η τοπική αγορά ακινήτων χαρακτηρίζεται από υψηλό βαθμό κορεσμού, λόγω της μονομερούς διάθεσης ακινήτων για φοιτητική στέγη και της αύξησης των βραχυχρόνιων μισθώσεων, γεγονός που συμπιέζει το διαθέσιμο απόθεμα και αυξάνει το κόστος ενοικίασης.
• Κοινωνικά Στερεότυπα: Εντοπίστηκαν φαινόμενα κοινωνικού αποκλεισμού, καθώς η διστακτικότητα των ιδιοκτητών ακινήτων, τροφοδοτούμενη από προκαταλήψεις απέναντι σε ευπαθείς ομάδες, αποτέλεσε τροχοπέδη στην ταχύτητα στεγαστικής αποκατάστασης.

Εργασιακή Ένταξη και Επαγγελματική Ενδυνάμωση

Η στρατηγική του Δήμου για την οικονομική αυτονομία των ωφελούμενων απέδωσε μετρήσιμα αποτελέσματα μέσω της επιδοτούμενης από το πρόγραμμα απασχόλησης και της κατάρτισης, αλλά και μέσω της αξιοποίησης άλλων διεξόδων απασχόλησης (π.χ. μέσω ΔΥΠΑ):

• Απασχόληση: Επιτεύχθηκε η τοποθέτηση ωφελούμενων σε κλάδους αιχμής της τοπικής οικονομίας (κατασκευαστικός τομέας, αγροτικοί συνεταιρισμοί), ενώ παράλληλα καταγράφεται η μετάβαση μελών σε άτυπες μορφές εργασίας ή σε προγράμματα κοινωφελούς χαρακτήρα. Πιο συγκεκριμένα, από τους ωφελούμενους του προγράμματος, μόλις 19 άτομα ήταν ικανά προς εργασία. Από αυτά τα άτομα:

(α) 3 ωφελούμενοι εργάστηκαν  με συμβάσεις ορισμένου χρόνου με δαπάνη του προγράμματος για διάστημα έως 12 μήνες

(β) 1 ωφελούμενη εργάστηκε με εργόσημο

(γ) 2 ωφελούμενοι εργάστηκαν για διάστημα μικρότερο των 3 μηνών

(δ) 3 ωφελούμενοι εργάσθηκαν στο πρόγραμμα Κοινωφελούς Εργασίας μέσω ΔΥΠΑ σε ΝΠΔΔ και

(ε) 1 ωφελούμενος, με την καθοδήγηση της υπηρεσίας βρήκε εργασία και στέγη σε άλλο Δήμο του Ηρακλείου, χωρίς την χρηματοδότηση του προγράμματος

Επομένως, έχει επιτευχθεί σε ποσοστό άνω του 100% ο στόχος του προγράμματος για απασχόληση του 20% των ικανών προς εργασία ωφελούμενων του προγράμματος.

• Ανάπτυξη Δεξιοτήτων: Πραγματοποιήθηκαν στοχευμένες δράσεις επαγγελματικής κατάρτισης (πιστοποιήσεις στον τομέα της παροχής υπηρεσιών ασφαλείας, απόκτηση αδειών οδήγησης), με στόχο την ευθυγράμμιση των προσόντων των ωφελούμενων με τις σύγχρονες απαιτήσεις της αγοράς εργασίας (logistics/διανομή). Σε ότι αφορά στην απόκτηση επαγγελματικών δεξιοτήτων, 3 ωφελούμενοι αξιοποίησαν την παροχή αυτή του προγράμματος.

Επομένως, έχει επιτευχθεί επίσης σε ποσοστό 100%,  ο στόχος του προγράμματος για απόκτηση επαγγελματικών δεξιοτήτων του 10% των ικανών προς εργασία ωφελούμενων του προγράμματος.

Ψυχοκοινωνική Υποστήριξη

Η επιστημονική ομάδα του προγράμματος εφάρμοσε ένα αυστηρό πρωτόκολλο συμβουλευτικής και διασύνδεσης:

• Διασύνδεση - Διαμεσολάβηση: Διασφαλίστηκε η πρόσβαση των ωφελουμένων στο προνοιακό σύστημα (Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα, πιστοποιήσεις ΚΕΠΑ) και η διασύνδεση με υποστηρικτικές δομές (ΔΥΠΑ, Κοινωνικό Παντοπωλείο).
• Ομαδική Δυναμική: Μέσω εξειδικευμένων κύκλων συνεδριών, προωθήθηκε η κινητοποίηση των συμμετεχόντων (empowerment) και η ενίσχυση της ατομικής ευθύνης για τη διατήρηση της εργασιακής και στεγαστικής ανεξαρτησίας.

Αξιολογικά Συμπεράσματα και Μελλοντικές Προκλήσεις

Παρά την επιτυχή έκβαση για την πλειονότητα των συμμετεχόντων, η απένταξη τεσσάρων (4) νοικοκυριών, λόγω δυσκολίας προσαρμογής στον αστικό ιστό,  αλλά και η δυσκολία συνεργασίας με επιπλέον τρία (3) μεμονωμένα νοικοκυριά αστέγων που δεν αξιοποίησαν τις ευκαιρίες στέγασης, αναδεικνύει την πολυπλοκότητα της κοινωνικής επανένταξης των αστέγων, ιδίως δε εκείνων που διαβιούν περισσότερα χρόνια στον δρόμο.

Ωστόσο, η βιωσιμότητα των αποτελεσμάτων μετά τη λήξη της υποστήριξης των ωφελούμενων από το πρόγραμμα, παραμένει ο κρισιμότερος παράγοντας για την πραγματική επίτευξη του στόχου της αυτονόμησης και της κοινωνικής επανένταξης των αστέγων. Αυτή συναρτάται άμεσα με:

(α) την πλήρη εργασιακή αποκατάσταση των ωφελούμενων ικανών προς εργασία,

(β) την διασφάλιση επαρκών πόρων για την διαβίωση, όσων δεν είναι ικανοί προς εργασία

(γ) την διαρκή επαφή των ωφελούμενων με τις κοινωνικές υπηρεσίες και δομές για την ενδυνάμωσή τους και

(δ) την  αναγκαιότητα εφαρμογής παρεμβάσεων ενεργοποίησης και ευαισθητοποίησης του πληθυσμού, ώστε να αμβλυνθούν οι φραγμοί που εμποδίζουν την ισότιμη ένταξη των ευάλωτων πολιτών στην τοπική κοινότητα.